FLORA

Datça'nin Bitki Zenginligi:
Datça'nin bitki zenginligi antik çaglardan beri biliniyor. Knidos'un bir tip merkezi olmasinda bu özelliginin de önemli rol oynadigi açik. Iklim özellikleri Flora zenginliginin baslica nedeni. Datça florasi denilince akla öncelikle badem geliyor. Ister baharin çagla bademi, isterse sonrasinin badem içi düsünülsün fark etmiyor. Datça bademi her ikisinde de söz sahibi. Badem den baslayarak bakalim Datça'nin florasina:

Narpiz:Çay olarak da içilen bitki güzel kokulu ve saglik için yararli.

Adaçayi:Adaçayi Türkiyede ve dünyada çok yerde yetisen dogal bir bitki türü. Datça'da bütün kahvelerde çayini içebiliyoruz. Tüylü olan farkli türününe yörede Yüzük Çayi deniyor.

Biberiye:Et yemeklerinde kullanilan bitkinin rengi siyah gibi algilanan koyu yesil.

Üzerlik otu:Yakildiginda bugusunun nazari yok edip, kötülükleri kovacagina inaniliyor.

Altin otu:Kurumus çiçekleri bordoya yakin koyu kahverengi. Böbrek hastaliklarina, kum problemlerine ve jinekolojik rahatsizliklara karsi sagaltici olarak kullaniliyor.

Sumak:Eksi, istah açici, kizila çalan kahverengi tohumlu, bu bitki güneydogu yöresinden sofralarin vazgeçilmez baharatlarindan birisidir. Datça'da etlere çorbalara lezzet vermek ve salatalara özel eksisini katmak için kullaniliyor.

Dag Nanesi:Bildigimiz nanenin daha ufak yapraklisi. Dogada kendiliginden yetisiyor. Koku ve tat olrak naneye çok yakin.

Palamut:Bir zamanlar Datça Yarimadasi tümüyle palamutlarla kapliydi ve ihracati yapilirdi. Simdilerde azalmis bulunuyor.

Kapari ve Karabiber:Yemeklere lezzet veren bu iki bitki de yarimadada bol bulunuyor.

Çiçek Türleri:Özel çevre koruma alani olarak tescil edilen yarimadanin bitki ve havyan zenginliginin korunabilmesi için herkezin kurallara uymasi gerekiyor. Anemon ve kir çiçekleri de zengin bir çesitlilik olusturuyor. Baharin erken geldigi Datça'da her mevsim ayri çiçek türleri görülüyor.

Datça Hurmasi (Phoenix Theophrasti Greuer):Endemik olarak yetisen Datça Hurmasi yörede endemik olarak yetisen bitki türlerinin basinda geliyor. Palmae (Palmiye) familyasindan Phoenix cinsi olarak tanimlanan palmiyeye benzer bu agaç dünyanin en eski bitki türlerinden birisi. Marmaristen Datça'ya giderken yarimadanin en dar yeri olan Balikasiran (Bencik) kistagini geçince sag tarafta kalan Eksera Vadisinde yoldan görülebiliyor. Vadiye inis biraz zor ama bu özel agaci yakindan görmek için zahmete deger. Datçali bir kilavuz bulundurmakta fayda var.

Badem:Hem yüksek besin degerinden yaralaniliyor hem de eczacilikta kullaniliyor. Datça tüm Türkiye badem üretiminin büyük bir kismini üretiyor. Sadece çogunu üretmekle kalmiyor en lezzetlilerini üretiyor. Meraklilari biliyor ancak. Badem deyince tüm bademler bir degil. Çesit çesit badem var. Kimi çaglayken lezzetlidir, tuza banip yenmesi güzel olur. Kiminin kabugu incedir disle kirilir, kimisi için çekiç gerekir. En çok Izmir Kordonboyu’nda sofraya oturanlar bilir, buzlar içine yatirilmis ve bas parmakla isaret parmak arasinda dokunuverince kabugu soyuluveren badem içini. Istanbul’lular Bebek’in badem ezmesini bilir ki bilmeye deger bir lezzettir. Kimi acibademe meraklidir. Hasili badem çok farkli sekilde yenilen, çok farkli tatlilar ve yemeklerde kullanilan bir yemis. Ilaç yapimindan vücut losyonuna kadar kimya sanayinde bir çok alanda kullaniliyor. Iste bu çok lezzetli ve çok ise yarayan badem Datçalilarin ana geçim kaynagi. Subat ayinda çiçege durmaya basliyorlar. Ama dedik ya bir çok çesidi var bademin. Çaglasi makbul olani erkenden oluyor. Datça’da nurlu, akbadem, dedebag, kababag, sira badem, dis badem diye çesitleri üretiliyor. Aslinda bir bahçede fakli çesit badem olmasi bir zorunluluk. Çünkü çesit tozlasmayi kolaylastiriyor. Iç badem için mayisi beklemek gerekiyor. Dis kabuklari açildiktan sonra toplamak için Temmuz-Agustos aylarina varmak gerek. O zaman toplanip güneste kurutuluyor. Peki biz nereden bilecegiz hangi bademin ne zaman yenecegini , derseniz kolayi var: Datça’ya gideceksiniz ve hiç ugrasmadan ögreneceksiniz. Datça’da badem hava su gibi, herkesin hayatinda var ve herkes tüm ayrintilari biliyor. ABD Gida ve Ilaç Dairesi (FDA) birkaç yil önce kuruyemis olarak paketlenen bademin üzerine “daha az kolesterol ve doymus yag içerdigini ve kalp hastaligi riskini azaltmada yararli oldugu” yolunda ibare konulmasini kararlastirdi. Datçalilar bu bilgiye yüzyillardan beri sahiptiler. Muhtemelen Knidos’lular da biliyorlardi ve afrodizyak olarak kullaniyorlardi Anadolu’ya Uzakdogu’dan gelip de Datça’nin iklimini topragini çok sevip buralara yerlesen bademi.

Zeytin:Datça eski çaglardan beri zeytin yetistiriyor. Zeytin insanlik için herzaman önemliydi. Kutsal kitaplar bile zeytinden söz ediyorlar. Nuh Tufaninin bitisi ve karanin ortaya çikisi bir kusun getirdigi zeytin daliyla sembolize ediliyor.

Kekik:Dogada kendiliginden yetisen otlarin en yararlilarindan birisi ve yarimadada bir çok çesidi yetisiyor. Kekigin bir çok çesidi var ve tadlari, kokulari birbirlerinden farkli. Mor kekik, incir kekigi, peynir kekigi, bal kekigi, baharat kekigi gibi bir çok çesidi var. Mide ve karin agrilari, kas agrilari gibi bir çok hastaligin tedavisinde eski çaglardan beri kullaniliyor. Kekik yagi bebeklerden baslayarak insanlarin derdine derman oluyor. Izgara etlerden çorbalara kadar bir çok yemege lezzet katan kekikten arilar bal yapiyor. Kekik bali ballarin en degerlisi. Basta bronsit olmak üzere üst solunum yolu hastaliklarinda etkili. Datçalilar kekigi yaralari iyilestirmek için de kullaniyorlar.

Pelin otu:Görünüsü kekigi andiriyor ama kuruyunca sertlesiyor. Çay olarak da kullanilan bu bitki mide dostu olarak taniniyor.

Kantaron otu:Çorbaya, komposto , hosaf gibi yiyeceklere tat ve koku vermesi için kullaniliyor.

Orman ve Agaçlar:Datça yarimdasinda egemen orman tipini kizilçam ormanlari olusturur. Fenike ardici, sigla ve Akdeniz selvisi gibi dogal olarak az görülen türler de orman zenginligine karisir. Ormanlik olmayan ve tarim alanlarinin disinda kalan kisminda boylu makiler hakimdir. Hakim yapisi kireçtasindan olusan Bozdag da 1163 metreye ulasan Datça Yarimadasi, anakaraya dar ve yüksek serpantin sirtlarla baglanir.

FAUNA

 Yarimada her türden kara avciligina sürekli olarak kapalidir. Kus türleri bakimindan daha zengin olan yarimada memeli hayvanlar bakimindan yoksul sayilir. Yaban keçisi ve bozayi neslini sürdürüyor olsa da sayilari oldukça az. Tilki, porsuk, vasak, yaban domuzu, tavsan, sincap, oklu kirpi türleri daha çok görülebiliyor. Kuslar yönünden oldukça zengin. 86 kus türü saptanmis. Bu türler arasinda en sik rastlananlar karabatak, sahin, atmaca, dogan, kartal, keklik, çulluk, üveyik, kumru, alaca agaçkakan, alakarga, ispinoz ve serçe türleri.

Yabani Esekler: Datça’nin bir de yaban esekleri var. Aslinda bunlar evcil hayvanlardan üremis. Köylüler yaslanip ise yaramayan eseklerini kirlara birakmislar. Ölmesi beklenen esekler inat etmisler ve üreyip soylarini sürdürmüsler. Aktur – Emecik – Alavara çevresinde yasayan bu esek kolonisi yiyecek ararken bazen karayoluna çikabiliyorlar. Bu çevrede sürücülerin dikkatli olmalarinda yarar var. Hem kendileri hem de “essek inadi” ile hayata tutunan bu hayvanlarin korunmasi için.

Deniz Canlilari: Istanbul Üniversitesi Deniz Bilimleri Enstitüsü’nün yaptigi ve 2.5 yil süren arastirmaya göre Datça’yi da içine alan Marmaris’ten Gökova’ya kadar olan alanda 457 tür deniz canlisi belirlendi. Genis deniz dibi ormanlari, posidenya çayirlari belirlendi. Bu çayirlar ortami sabitleyerek deniz canlilarini koruyor ve oksijen saglayarak ekolojiye katkida bulunuyor. Bu kapsamli çalismada bölgede deniz canlilari türü bakimindan en zengin bölge olarak da Datça yarimadasi çevresi öne çikti. Denizlerde yapilan bilimsel arastirmalarda neslinin tükenmesi tehlikesi oldugu için koruma altina alinan orfoz, lahos gibi türlere de rastlanmasi arastirmacilari sevindirdi. Açiklarda köpekbaligi türlerinin de bulundugu denizde sardalye, mezgit, levrek, akya, barbunya, tekir, sinarit, mercan, karagöz, fangri, çipura, trakonya, orkinos, uskumru, kefal, iskorpit, kirlangiç ve daha bir çok balik türü yasiyor. Yenilebilen diger deniz canlilarindan istakoz, kalamar, karides, ahtapot, istiridye, böcek, mürekkep baligi avlaniyor. Ayrica deniz sakayigi, kirmizi ve agaçsi mercanlar ile deniz süngeri çikartiliyor.

Akdeniz Foku:Dünya çapinda nesli ileri derecede tehlike altinda olan Akdeniz Foku için yarimadanin bütünü uygun bir yasam alani olarak degerlendiriliyor. 1993 yilindan buyana yapilan saha arastirmasi, Habitat inceleme ve gözlem çalismalari sürdürülüyor. Denizlerin bu sevimli memelilerinin korunmasi için azami çaba harcaniyor. Datça Yarimadasi’nin kiyilarinin korunmasi bu açidan da önem kazaniyor.

Hormonlu sebzeye karsi "Bambus Arisi":Türkiyeli Bambus arisi belki de binyillardir bu topraklarda yasiyor, Mugla yöresinde, en çok da Datça’da. Balarilari, sarica arilar gibi türler 30-40 bin üyelik kolonilerden olusurken Bambus arisi ailesi sadece 30-40 aridan olusuyor. Bal yapmiyorlar, çiçekten çiçege dolasip karinlarini doyurmakla yetiniyorlar. Ama çiçeklerin döllenmesine yarayan bir özel yetenekleri var. Çiçegin poleni ile beslenmek için uzattigi hortumu diger arilardan daha uzun. Henüz açmamis çiçegin içine hortumunu uzatabiliyor ve polenini aliyor. Disi çiçege ugradiginda da onu döllemis oluyor. Seralarin içinde vizir vizir dolasip döllenme faaliyetini icra ediyorlar. Serada farkli zamanlarda açan çiçeklerin birbirini dölleyebilmesine aracilik ediyorlar.